دینداری به مثابه فرایند سازگاری فعال: تحلیل راهبردهای مدیریت ‏تعارض ارزشی در میان دانشجویان دختر بر اساس نظریه ارزش‌های ‏شوارتز ‏(یک مطالعه کیفی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان)‏

آبیار, زهرا; یار علی, جواد; محمد زاده, عرفانه

doi:10.22081/jiss.2026.74248.2210

دینداری به مثابه فرایند سازگاری فعال: تحلیل راهبردهای مدیریت ‏تعارض ارزشی در میان دانشجویان دختر بر اساس نظریه ارزش‌های ‏شوارتز ‏(یک مطالعه کیفی در دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان)‏

نوع مقاله : علمی ـ پژوهشی

نویسندگان

¹ ‏ استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران (نویسنده مسئول). ‏

² استادیار، گروه روان‌شناسی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.‏

³ استادیار، گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.‏

10.22081/jiss.2026.74248.2210

چکیده

ارزش‌ها نقش بنیادینی در شکل‌دهی به رفتارها و نگرش‌های فردی دارند؛ اما هنگامی‌که ارزش‌های متفاوت در محیط‌های گروهی مانند دانشگاه با یکدیگر در تعارض قرار می‌گیرند، مدیریت این تعارض‌ها اهمیت ویژه‌ای می‌یابد. دانشجویان به‌عنوان گروهی از جوانان که در حال شکل‌دهی به هویت و نظام ارزشی خود هستند، با تعارض‌های ارزشی متعددی روبه‌رو می‌شوند که می‌تواند بر تعاملات اجتماعی و عملکرد تحصیلی آن‌ها تأثیرگذار باشد. این مطالعه با هدف تحلیل راهبردهای مدیریت تعارض ارزشی در تجربه دینداری دانشجویان دختر با تکیه‌بر چهارچوب نظریه ارزش‌های شوارتز، به بررسی روش‌ها و شیوه‌های مقابله با این چالش پرداخته است. نظر به این مهم، پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، کیفی از نوع تحلیل مضمون است. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ۲۱۵ دانشجوی دختر مقطع کارشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان گردآوری و با رویکرد تحلیل مضمون استقرایی-کاربردی براون و کلارک تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد که دانشجویان در مواجهه با تعارض ساختاری میان ارزش‌های حفظ سنت (امنیت، همنوایی، سنت) و گشودگی به تغییر (خودمختاری، هیجان‌خواهی)، از راهبردهای پیچیده‌ای چون تلفیق خلاقانه، بازتعریف شخصی، مشورت عقلانی و جستجوی تعادل عملی برداشت می‌کنند. این فرایند، نه‌تنها بیانگر عاملیت فعال آنان در ساختن معنای دینداری در عصر سکولار است؛ بلکه الگویی از سازگاری پویا را ترسیم می‌کند که می‌تواند مبنا مداخلات آموزشی و سیاست‌گذاری فرهنگی قرار گیرد. این مطالعه نشان می‌دهد دینداری دانشجویان، پروژه‌ای بازتابی و انطباقی است که در میدان نیروهای جهانی‌شده و محلی شکل می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

تمرکز محتوایی بر مباحث فرهنگی و اجتماعی معطوف به حوزه دین؛

عنوان مقاله [English]

Religiosity as a Process of Active Adaptation: An Analysis of ‎Value Conflict Management Strategies Among Female Students ‎Based on Schwartz’s Theory of Values (A Qualitative Study at Islamic Azad University, Isfahan Branch)‎

نویسندگان [English]

Zahra Abyar ¹
Javad Yaar Ali ²
Erfaneh Mohammadzadeh ³

¹ Assistant Professor, Department of Islamic Education, Farhangian University, ‎Tehran, Iran (Corresponding Author).‎

² Assistant Professor, Department of Psychology and Counseling, Farhangian University, Tehran, ‎Iran.‎

³ Assistant Professor, Department of Islamic Education, Farhangian University, Tehran, Iran.‎

چکیده [English]

Values play a fundamental role in shaping individual behaviors and attitudes; however, when differing values come into conflict within group environments such as universities, managing these conflicts gains particular significance. As young adults in the process of shaping their identities and value systems, students encounter numerous value conflicts that can impact their social interactions and academic performance. Aiming to analyze value conflict management strategies in the religious experience of female students based on the framework of Schwartz's theory of values, this study examines methods and approaches for coping with this challenge. In terms of purpose, this is an applied study, and methodologically, it adopts a qualitative thematic analysis approach. Data were gathered through semi-structured interviews with 215 undergraduate female students at the Islamic Azad University, Isfahan Branch, and analyzed using Braun and Clarke's inductive-applied thematic analysis approach. The findings revealed that when confronted with structural conflicts between conservation values (security, conformity, tradition) and openness to change values (self-direction, stimulation), students draw upon complex strategies such as creative integration, personal redefinition, rational consultation, and the search for practical balance. This process not only demonstrates their active agency in constructing the meaning of religiosity in the secular age, but also outlines a pattern of dynamic adaptation that can serve as a basis for educational interventions and cultural policymaking. This study demonstrates that student religiosity is a reflexive and adaptive project shaped within the field of globalized and local forces.

کلیدواژه‌ها [English]

Religiosity
Schwartz
Active adaptation
Conflict management
Isfahan Azad University
Strategic analysis

مراجع

ابن خلدون، عبدالرحمن. (1373). مقدمه (مترجم: محمد پروین گنابادی، ج1، 2). تهران: علمی و فرهنگی.

اسمیت، جیمز کی ای. (1401). چگونه سکولار نباشم؟. تهران: ترجمان.

بوستانی، داریوش؛ چاری صادق، مسعود. (1392). بررسی ساختار و محتوی ارزشی نسل‌ها (مطالعه موردی شهروندان بالای 18 سال شهر کرمان)». راهبردی اجتماعی و فرهنگی، 2(6)، صص 7-41.

پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان (موج ششم). (۱۳۹۹). مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا).

‌(1385). بررسی وضعیت دینداری و گرایش‌های دینی دانشجویان (مورد مطالعه دانشگاه صنعتی امیرکبیر). جامعه‌شناسی ایران، 7(4)، صص 96-118.

حبیب زاده خطبه‌سرا، رامین. (1384). بررسی انواع دینداری در بین دانشجویان دانشگاه تهران. (استاد راهنما: علیرضا شجاعی‌زند)، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه تربیت مدرس. دانشکده علوم انسانی، گروه جامعه‌شناسی.

حسن‌پور، آرش؛ معمار، ثریا. (1394). مطالعه وضعیت دین ورزی جوانان با تأکید بر دینداری خود مرجع (ارائه یک نظریه زمینه‌ای). تحقیقات فرهنگی ایران، 8(3)، صص 99-131.

سراج‌زاده، حسین. (1385). چالش‌های دین و مدرنیته: مباحثی جامعه‌شناختی در دینداری و سکولارشدن. تهران: طرح نو.

سراج‌زاده، سیدحسین؛ جواهری، فاطمه. (1382). نگرش‌ها و رفتارهای دانشجویان. تهران: تهران پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی؛ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، معاونت فرهنگی و اجتماعی.

شجاعی‌زند، علیرضا. (1382). مدل برای سنجش دینداری در ایران. جامعه‌شناسی ایران، 6(1)، صص 34-66.

طالبان، محمدرضا؛ رفیعی بهابادی، مهدی. (1389). «تحولات دینداری بر اساس تفاوت های نسلی در ایران (1388-1353)». مسائل اجتماعی ایران، 1(2)، صص 85-114

فاضلی، نعمت‌الله. (1403). زندگی روزمره ایرانی. تهران: انتشارات همرخ.

کلاته ساداتی، احمد؛ صبوحی گلکار، زینب و سیاوشی، نگار. (1403). درک و تجربه دینداری در نسل زد؛ مطالعه‌ای کیفی در شهر یزد. جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، 13(2)،
صص 173-198.

کلاتی ساداتی، احمد؛ رضوی، عسل. (1403). مطالعه‌ای کیفی از تجریه دینداری در نسل دهه هفتاد و تحصیلکرده در یزد. پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، 13(46)،
صص 27-50.

محمدپور، احمد. (1392). روش تحقیق کیفی ضد روش دو؛ مراحل و رویه‌های عملی در روش‌شناسی کیفی. تهران: جامعه‌شناسان.

مرشدی، ابوالفضل. (1389). زیست جهان دانشجویان: به سوی چندگانگی؛ مطالعه موردی: دانشگاه صنعتی امیرکبیر. تحلیل اجتماعی نظم و نابرابری اجتماعی، 1(1)، صص 171–207.

میرسندســی، محمد. (1383). مطالعه میزان و انواع دینداری در میان دانشجویان. (استاد راهنما: محمود تقی‌زاده)، پایان‌نامه دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده علوم انسانی، گروه جامعه‌شناسی.

Ahmet, Ö. (2008). “Whither Business Ideology: Revisiting Veblen’s Theory of Engineers as Revolutionary Actors.” Review of Radical Political Economics, 41(2), pp. 196-215.

Ammerman, N. T. (2014). Sacred Stories, Spiritual Tribes: Finding Religion in Everyday Life. . Oxford: Oxford University Press.

Berger, P. L. (1967). The sacred canopy: Elements of a sociological theory of religion. Garden City, NY: Anchor Books.

Berry, J. W. (2008). Acculturation and adaptation of immigrant youth. Canadian Diversity, 2, pp. 50-54.

Berry, J. W. (2017). Theories and models of acculturation. In Dinesh Bhugra & Kamaldeep Bhui (Eds.), The Oxford Handbook of Acculturation and Health (pp. 15-28). Oxford: Oxford University Press.

Bourdieu, P., & Loïc, W. (2002). An Invitation to Reflexive Sociology. Polity Press.

Braun, V., & Victoria, C. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), pp. 77-101.

Dillon, M. (2018). Postsecular Catholicism: Relevance and Renewal. Oxford: Oxford University Press.

Giddens, Anthony (1991). Modernity and Self-Identity: Self and Society in the Late Modern Age. Stanford, CA: Stanford University Press.

Lincoln, Y. S, & Egon G. G. (1985). Naturalistic Inquiry. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications

Sagiv, L., S. H. Schwartz, & Sarit, A. (2017). Personal values, national culture and organizations: Insights applying the Schwartz value framework. In Jaan Valsiner (Ed.), The Handbook of Culture and Psychology (2^nd ed, pp. 475-510). Oxford University Press.

Sandelowski, M. (1995). Sample size in qualitative research. Research in Nursing & Health, 18(2), pp. 179-183.

Saroglou, V., Vincent. D., & René, D. (2004). Values and religiosity: A meta-analysis of studies using Schwartz’s model. Personality and Individual Differences, 37(4), pp.721-734.

Schwartz, S. H. (1992). Universals in the content and structure of values: Theoretical advances and empirical tests in 20 countries. In Mark P. Zanna (Ed.), Advances in Experimental Social Psychology (Vol. 25, pp. 1-65). Academic Press.

Schwartz, S. H. (2012). An overview of the Schwartz theory of basic values. Online Readings in Psychology and Culture, 2(1). pp. 9-20. https://doi.org/10.9707/ 2307-0919.1116

Schwartz, S. H, & Suzanne H. (1995). Value priorities and religiosity in four Western cultures. Social Psychology Quarterly, 58(2), pp. 88-107.

Sterling, M. (2021). Thematic analysis in qualitative research: A practical guide. Qualitative Research, 21(3), pp. 455-471.

Stylianou, Stelios (2004). “The Role of Religiosity in the Opposition to Drug Use.” Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 48(4). pp. 429-448.

Swidler, Ann (2001). Talk of Love: How Culture Matters. Chicago: University of Chicago Press.

Taylor, Charles (2007). A Secular Age. Harvard: Harvard University Press.